Een warme jas voor Bhutan

Bhutanen aan het werk in ijskoud gletsjermeer op 4500 meter hoogte

26 juli 2011Het Umoja Klimaat en ontwikkelingsfonds van Bløf heeft 370 jacks geschonken aan een groep Bhutanen, die de komende maanden op een hoogte van 4500 meter in de Himalaya aan de slag gaat om het waterpeil van een gevaarlijk gletsjermeer te verlagen. De gore tex jacks zijn afgelopen week door Henk de Jong, bestuurslid van het Umoja fonds, overgedragen aan Khanda Wangchuk, minister van economische zaken van Bhutan. De ceremonie vond plaats in de hoofdstad Thimphu ter gelegenheid van de Bhutaanse première van de film ’86 centimetres’.



De titel van de film verwijst naar de verlaging van het waterpeil van het gletsjermeer Thorthormi die in 2009 tot stand kwam, nadat enkele honderden werkers drie maanden lang met primitieve middelen steen en puin hadden geruimd in de uitloop van het meer. Het Thorthormi meer, niet ver van de grens met China, is één van de vele gletsjermeren in de Himalaya die dreigen ‘open te barsten’. Door de klimaatverandering smelten de gletsjers in dit gebied sneller af en worden de gletsjermeren, die natuurlijke puindammen hebben, overvol. Door de waterdruk op de puindammen kan er een plotselinge dambreuk optreden, waardoor enorme water- en puinmassa’s zich in één keer in de lager gelegen dalen storten, met alle gevolgen dan dien. Dit verschijnsel wordt wel aangeduid met GLOF (Glacial Lake Outburts Flood). In 1994 kwamen 21 Bhutanen om het leven bij een dergelijke GLOF.


Het Thorthormi meer behoort tot de gletsjermeren met een groot risico voor een GLOF. In 2009 werd besloten om met een expeditie van 350 arbeiders een poging te wagen om het waterpeil met enkele meters te verlagen. Alleen al om bij het meer te komen had de groep negen dagen nodig. Ondanks de zware inspanningen werd het doel niet bereikt; na drie maanden zwoegen onder extreme omstandigheden was het peil slechts 86 cm gedaald. In 2010 werd opnieuw een expeditie opgezet en werd een peilverlaging van 122 cm bereikt. Twee mannen kwamen om en velen werden ziek door de hoogteziekte, kou en uitputting. Eind deze maand vertrekt er weer een groep van 370 arbeiders en begeleiders om tot eind september weer een extra peilverlaging van een meter of liefst meer te bereiken. Deze keer zullen ze in ieder geval uitgerust worden met warme jacks.

Bløf bezocht in mei 2005 het tot dan toe nauwelijks bekende Himalayaland Bhutan voor de opnamen van het Umoja album. De oprichting van het Umoja Klimaat en ontwikkelingsfonds vloeide daar uit voort. Via het fonds wordt de CO2-uitstoot van de band, Concert at Sea en van partners die zich bij het initiatief aansluiten gecompenseerd. Het fonds heeft in de afgelopen jaren de bouw van vele tientallen biogasinstallaties in Nepal mogelijk gemaakt. Met de gift van de jacks aan Bhutan wil het fonds ook aandacht vestigen op bij het grote publiek onbekende effecten van de klimaatverandering, zoals de overstroming van gletsjermeren en de ongelofelijke inspanningen van de Bhutanen (die zelf nauwelijks CO2 uitstoten) om dit te voorkomen.


Meer informatie: www.umojafonds.nl en www.86centimetres.org

Start Verkoop klimaatneutrale benzine

Goes, 9 mei 2011
Vandaag start AgriSneltank met de actie ‘Tank aan de Toekomst’ als eerste tankstation in Nederland met de verkoop van klimaatneutrale benzine. De leden van de populaire Zeeuwse band Racoon hebben vanmiddag, 9 mei om als eersten hun tank vullen met de nieuwe ‘Euro 95 Green Label’. Het is een proef bij één tankstation in Goes. Deze proef moet uitwijzen of dit product aanslaat.

De actie ‘Tank aan de toekomst ‘ is een primeur voor Nederland. De actie is het resultaat van de samenwerking van AgriSneltank met het Zeeuws Klimaatfonds. De Euro 95 Green Label is gewone Euro 95 zoals die aan elke pomp getankt kan worden, zonder bijzondere toevoegingen.  Euro 95 Green Label maakt autorijden klimaatneutraal omdat de CO2-uitstoot gecompenseerd wordt. Die CO2-compensatie wordt geregeld door het Klimaatfonds.

De verbranding van een tank benzine (50 liter) in een automotor zorgt voor de uitstoot van zo’n 110 kg CO2. Die CO2-uitstoot kan gecompenseerd worden door er voor te zorgen dat op een andere plek de uitstoot van eenzelfde hoeveelheid CO2 wordt voorkomen. Dat kan bijvoorbeeld door energie op te wekken met zonnepanelen, waterkracht of windmolens in plaats van met een kolen- of gascentrale. Omdat deze duurzame energievormen geen CO2 uitstoten en fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas) wel, levert dit winst op voor klimaat. Die winst wordt uitgedrukt in zogenaamde ‘CO2-credits’. Een CO2 credit staat gelijk met het recht om één ton CO2 uit te mogen stoten. Deze rechten of CO2-credits zijn geld waard.

Om de Euro 95 Green Label klimaatneutraal te kunnen maken wordt voor elke liter die aan de pomp getankt wordt 5 eurocent gestort in het Zeeuws Klimaatfonds. De klant hoeft hiervan maar 2 cent te betalen. De overige 3 cent komt voor rekening van AgriSneltank. Het prijsverschil tussen gewone Euro 95 en Euro 95 Green label is aan de pomp dus maar 2 eurocent.

Het Zeeuws Klimaatfonds is sinds vorig jaar actief om vrijwillige CO2-compensatie op regionale schaal te organiseren. Het fonds helpt om nieuwe duurzame energieprojecten van de grond te krijgen door een financiële bijdrage. De omvang van deze bijdrage wordt bepaald door het aantal CO2-credits dat een project oplevert.  Het eerste project van het fonds is inmiddels afgerond. Samen met energieleverancier Delta zijn 160 Zeeuwse huishoudens voorzien van een set zonnepanelen. Het tweede project, dat in samenwerking met de vereniging Zeeuwind is opgepakt, heeft eveneens betrekking op zonne-energie voor particuliere huishoudens.

De formule van het Zeeuws Klimaatfonds wordt in Nederland (en de rest van de EU) nog nauwelijks toegepast. Tot nu toe vindt CO2-compensatie plaats met projecten in het buitenland. Dat kunnen bosbouw of duurzame energieprojecten zijn. Het Zeeuws Klimaatfonds ziet meer in het stimuleren van duurzame energieprojecten in de eigen regio. Op die manier wordt de CO2 compensatie op een controleerbare manier op lokale en regionale schaal geregeld.

Zeker nu de subsidies voor bijvoorbeeld zonne-energie voor particulieren van de baan zijn, biedt het fonds nieuwe vormen van financiële steun. Hiermee worden duurzame energieprojecten eerder haalbaar.

Meer info:  www.tankaandetoekomst.nl

Dag Zon!

Als ik de zon was, zou ik me even helemaal niet meer laten zien in Nederland. Gewoon een tijdje achter de wolken wegtrekken of een permanent mist laten hangen boven dat zompige landje. En als dat niet helpt, op een ochtend gewoon niet meer opkomen. Dat zal ze leren!


Alles wat in er de afgelopen jaren met veel inspanning en (subsidie)geld is opgebouwd op het terrein van zonne-energie wordt in haasttempo overboord gegooid. Het begon enkele weken geleden al met het nieuws dat Nuon het veelgeroemde Heliantosproject voor flexibele zonnecelfilms in de etalage zet. En dat het Zeeuwse Delta het Limburgse Solland Solar dumpt. In beide gevallen is naast geld ook veel kennis in deze innovatieve cel- en filmontwikkeling gestoken. Kennis weg, hoogwaardige arbeidsplaatsen weg en veel geld weg. Welke investeerder  wil nu nog zijn handen branden aan de zon?

We zullen het van nu af moeten doen met zonnecellen uit China. Goedkope zonnepanelen, maar toch nog te duur, nu minister Verhagen de stekker uit de subsidieregeling voor zonne-energie heeft getrokken. Voor de gewone burger komt de terugverdientijd van een PV-systeem al snel neer op minstens 15 jaar. En dat is te lang. De SDE+ is een wolf in schaapskleren en verdiend een dikke min.

De hoop is er nu gevestigd dat de prijzen voor zonnepanelen nog verder zullen dalen. Nu is marktwerking niet verkeerd, maar steeds voor de goedkoopste oplossing kiezen pakt niet altijd goed uit.  In ieder geval is er in dit geval veel kapitaal vernietigd. Daarbij hebben we – als de BV Nederland - de verworven posities in innovatieve ontwikkelingen op dit gebied voorgoed opgegeven. Jammer en frustrerend voor iedereen die hiervoor jarenlang zijn nek heeft uitgestoken.

Het wordt dubbelzuur als de relatie wordt gelegd met wederopstanding van kernenergie. Delta verkoopt Solland (geeft het weg ) om haar financieringspositie te verbeteren om de bouw van een nieuwe kerncentrale mogelijk te maken. Verhage steunt Delta hierin uitdrukkelijk en zet eveneens in op een tweede en als het moet derde kerncentrale. Er wordt ook hier in snel tempo afgerekend met linkse hobby’s.

Nu de zon zich in de afgelopen weken echt een beetje lijkt terug te trekken en de vroege komst van Koning Winter de illusie van een snelle klimaatverandering wegneemt, weet het ANP te melden dat de extra aardgasverkopen een extra economische groei geeft van 0,25 procent. Het is maar hoe je je zegeningen telt.  

Duurzaam vliegen

Vogels zijn er ongelofelijk goed in: duurzaam vliegen. Wij niet. Wij mensen hebben een ander evolutionair pad gevolgd. Wij zijn niet ‘fit to fly’. Als het aan Darwin had gelegen hadden we het luchtruim nooit gekozen. Toch vliegen we tegenwoordig massaal naar elke denkbare bestemming. De keerzijde van deze verworvenheid is wel dat het heel veel energie kost en veel lawaai en vervuiling (CO2!) oplevert. Wij mensen vliegen helaas niet duurzaam. Er zijn natuurlijk wel uitzonderingen. Ik heb grote bewondering voor sportievelingen die een berg opklimmen om er vervolgens met een parapante of deltavleugel weer vanaf springen. Dat wil ik nog wel duurzaam vliegen noemen.

Vliegen is populair. Voor vakantie, voor zaken, voor een stedentrip of een wereldreis. Vliegen heeft daarbij nog altijd enige status, al ligt de tijd dat het alleen voor de happy few was weggelegd al lang achter ons. Jan-en-alleman kunnen tegenwoordig een ticket kopen. Het kost geen drol meer, als je het een beetje uitkient. En daar zit ‘m een deel van het probleem; vliegen is belachelijk goedkoop geworden. De prijs van een ticket staat in geen verhouding tot de maatschappelijke kosten. Alleen een vorm van regulering kan een eind maken aan de uitwassen in het vliegen.

De Helios, een vliegende vleugel voorzien van zonnepanelen, is recordhouder hoogvliegen.Geen straaljager of luchtballon is ooit zo hoog gekomen. De door Nasa gebouwde Helios bereikte in augustus 2001 boven Hawaï een hoogte van meer dan 30 kilometer.





Multi stedentrip
Een voorbeeld. Enkele handige studiemaatjes van een van mijn dochters hebben afgelopen maand een stedentrip gemaakt. Dat wil zeggen, een multi stedentrip. In drie weken acht steden. Met Eindhoven als vertrekpunt vlogen ze met verschillende prijsvechters naar Praag en vervolgens naar Rome, Brussel, Stockholm, Berlijn, Londen en Katiwice (Polen). En dat voor een totale prijs van € 191,45! Voor de prijs hoef je het niet te laten! Ik heb even aan dit reisje gerekend. Bij elkaar hebben ze 8060 km afgelegd. De CO2 emissie die hierbij aan de individuele reiziger toegeschreven kan worden ligt tussen de 3 en 4 ton. Dat is, afgezet tegen de totale jaarlijkse CO2 uitstoot van een gemiddeld gezin in Nederland - 9 ton – heel fors.

Lastiger is het om de maatschappelijke kosten in beeld te brengen. Het is de laatste maanden sowieso bijna een taboe geworden om extreme weersomstandigheden (overstromingen in Pakistan, China en Midden Europa) in verband te brengen met de mondiale klimaatverandering. Maar de relatie tussen CO2 emissies en klimaatverandering blijft onverminderd hard. Die 3 of 4 ton CO2 kun je natuurlijk vrijwillig compenseren; zo’n aflaat kost ongeveer € 50-60. Andere benadering: het kost de Nederlandse belastingbetaler ongeveer € 65 (aan subsidies en regelingen) om in Nederland de uitstoot van één ton CO2 te vermijden. Voor die drie ton is dat (€ 195) al meer dan de prijs van de vliegtuigtickets samen. Dat kan nooit houdbaar, sustainable of duurzaam zijn.

Nee, vliegen is niet duurzaam, ook al beleven we er individueel soms veel plezier aan. Het aloude sociale dilemma, de afweging van de individuele baten en de maatschappelijke kosten, is hier duidelijk in beeld gebracht. Maar welke ‘regeling’ kiezen we nu om de individuele keuzevrijheid wat in te perken? Voorlichting en bewustwording? Beprijzen? Toedelen van een individuele milieugebruiksruimte (persoonlijk CO2 quotum)? Mijn voorstel is om te beginnen bij het doorbereken van de maatschappelijke kosten aan de vliegtuigmaatschappijen. Vliegen wordt hiermee geen taboe, maar wel een stukje duurzamer.

Vliegen kan heel boeiend zijn. Mooie voorbeelden zijn de Helios en de QinetiQ, vliegtuigen op zonne-energie. Niet geschikt voor grote aantallen passagiers, maar wel fascinerende experimenten. Darwin zou het vast ook prachtig gevonden hebben.

Duurzaamheid bij Sail Amsterdam

Gisteren heb ik mezelf een dagje vrij gegeven om de Sail-In Parade te bekijken. Northern Light, dank voor jullie uitnodiging, de drank en de hapjes en het fantastische uitzicht van jullie balkon! Ondanks de vrije dag kon ik het toch niet laten op zoek te gaan naar de duurzame kant van dit evenement. Sail dankt natuurlijk haar bestaan aan de roemruchte tijden waarin de wind de enige krachtbron was om wereldzeeën te bevaren. Sail is één grote nostalgische ode aan die tijd, waarin we op grootse en ingenieuze wijze de wind in opbollende zeilen wisten te vangen en in stuwkracht om te zetten. Zeker als je bedenkt hoe smerig de stookolie van de moderne scheepvaart is, is het terugkijken en teruggrijpen op de oude windtechnologie interessant.

Tres Hombres Al in de trein werd ik op mijn zoektocht naar duurzaamheid op mijn wenken bediend met een verhaal in de Volkskrant over de sympathieke ‘Tres Hombres’; een door bevlogen idealisten gebouwd zeilend vrachtschip. Deze schoenerbrik van ruim 32 lang moet volgens de initiatiefnemers de start vormen van de nieuwe zeilende handelsvaart. Ze zien een markt voor wat ze ‘fair transport’ noemen. Ik lees dat ze net terug zijn uit Haïti, waar ze na een reis van 60 dagen hulpgoederen op de kant hebben gezet, met ruim 3000 flessen rum als retourvaart. Een mooi verhaal, een spookje bijna.

Ik denk dat de skysails (grote vliegerzeilen) iets meer kans maken om de scheepvaart ietsje minder smerig te maken, al gaat die ontwikkeling ook niet erg hard. Een deel van de echte oplossing zit ‘m natuurlijk in het niet meer verslepen van grote hoeveelheden ‘goederen’ die maar beter niet versleept kunnen worden. Denk aan de vele soorten afval die aan de andere kant van de wereld goedkoper gerecycled (of gedumpt) kunnen worden. Of aan het ketenvervoer van halffabricaten. Goed voor de statistieken van havens, maar het heeft niets met duurzaamheid te maken, alleen met de’ P’ van profit.

EcolutionEn natuurlijk was daar onze nationale duurzame knuffelbeer Wubbo. Ook die kon op Sail niet ontbreken. Ockels wist met zijn Ecolution weer handig in de schijnwerpers van de media te manoeuvreren. De Ecolution is onder meer uitgerust met twee onderwater generatoren die met een schroef worden aangedreven als het schip op zeil vaart. De in accu’s opgeslagen energie is voldoende voor alle luxe voorzieningen aan boord. Dit lijkt mij een aardige oplossing voor grotere zeilende jachten maar niet voor de vrachtvaart.

Zonneboot Race
Ik had voor de gelegenheid mijn zwarte poloshirt aangetrokken met de opdruk voor de Dutch Open Solarboat Challenge. Samen met anderen heb ik in 2005 in Zeeland voor het eerst in Nederland een zonnebootrace voor kleine bemande vaartuigen georganiseerd. Sindsdien heeft deze nieuwe tak van sport zich heel aardig ontwikkeld. In 2005 haalden de eerste zonnebootjes een snelheid van 6 à 7 km per uur. Dit jaar haalden de toppers onder de deelnemers aan de Frisian Solar Challenge een gemiddelde dat ruim boven de 20 km per uur lag. Een snelle leercurve!
Of zonne-energie ook een oplossing biedt voor de vrachtvaart? Voor de energievoorziening aan boord wel, maar voor de voortstuwing is het minder geschikt. Daarvoor is het vermogen te klein en de vrachten te zwaar. Het is ook doodzonde om zonne-energie in te zetten om oud papier vanuit Rotterdam naar Shanghai te vervoeren.

Herstel van ‘oude economie’ helemaal niet duurzaam

Aan het begin van de huidige financiële en economische crisis heerste er een zeker optimisme.
Volksorakel J.Cruijff zei het al: “Elk nadeel heb ze voordeel”. Deze wijsheid leek ook van toepassing op de crisis in de bankwereld. Het failliet van de ‘oude economie’ leek voldoende aangetoond met het aan het licht komen van de grootste uitwassen. Het einde van het ‘Grote Graaien’ vormde een historisch markeerpunt voor een fundamentele ommekeer. De financiële crisis opende de deur voor een duurzame toekomst en de aanpak van het klimaatvraagstuk. Zo leek het.

Het warme pleidooi van internationale en nationale duurzaamheiddenkers en morele leiders om de financiële crisis te gebruiken voor een grondige herbezinning op de aard van onze economische orde vond brede weerklank; niet meer herstellen wat was, maar ruimte maken voor een nieuwe economische orde waarin mondiale rechtvaardiging en duurzaamheid voorop staan. De crisis betekende een kans die met alle handen aangegrepen moest worden.

Nu, zo’n anderhalf jaar later, is er niets meer over van dit optimisme. Het herstel van de economie,tot uitdrukking komend in de groeicijfers van de Rotterdamse haven en de ‘mooie’ kwartaalcijfers van de leidende bedrijven, wordt alom met gejuich ontvangen. Er zijn alleen nog wat zorgen over de zuinigheid van de consument. Maar ook dat lijkt een kwestie van tijd. Mogelijk komt er nog een tweede dip, maar die zal minder diep zijn dan de eerste. Het herstel van de oude economie is een feit.

Het is opvallend hoe weinig aandacht er nu nog is voor alle pleidooien om definitief af te rekenen met een failliet economisch systeem. Het systeem was ziek en blijft ziek, ook al herstelt het zich. Nog meer dan voor de crisis lijkt echte duurzaamheid weer een marginaal verschijnsel te worden.

Duurzaam duurt het langst!

Nu nog een blog beginnen over duurzame ontwikkeling?
En dat terwijl het gebruik van het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ door zo langzamerhand iedereen gemeden wordt als de pest omdat het uitgehold, opgerekt en misbruikt is? Zo dat niemand meer weet wat je precies bedoelt, zonder te weten wie het zegt, in welke context en met welk belang.

Zo lang er geen beter alternatief is houd ik er aan vast en blijf het gebruik van het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ ook verdedigen. Al moet misbruik wel worden bestraft. Dat lijkt mij in ieder geval een dankbare taak voor dit blog.

Nog steeds kan ik goed uit de voeten met de definitie uit het Brundlandt rapport (Our Common Future, 1987). Uiteindelijk gaat het bij duurzame ontwikkeling om een verdelingsvraagstuk. Duurzame ontwikkeling is daarmee vooral een moreel vraagstuk. Wat hebben we voor anderen (elders op de wereld, latere generaties) over?