Duurzaam vliegen

Vogels zijn er ongelofelijk goed in: duurzaam vliegen. Wij niet. Wij mensen hebben een ander evolutionair pad gevolgd. Wij zijn niet ‘fit to fly’. Als het aan Darwin had gelegen hadden we het luchtruim nooit gekozen. Toch vliegen we tegenwoordig massaal naar elke denkbare bestemming. De keerzijde van deze verworvenheid is wel dat het heel veel energie kost en veel lawaai en vervuiling (CO2!) oplevert. Wij mensen vliegen helaas niet duurzaam. Er zijn natuurlijk wel uitzonderingen. Ik heb grote bewondering voor sportievelingen die een berg opklimmen om er vervolgens met een parapante of deltavleugel weer vanaf springen. Dat wil ik nog wel duurzaam vliegen noemen.

Vliegen is populair. Voor vakantie, voor zaken, voor een stedentrip of een wereldreis. Vliegen heeft daarbij nog altijd enige status, al ligt de tijd dat het alleen voor de happy few was weggelegd al lang achter ons. Jan-en-alleman kunnen tegenwoordig een ticket kopen. Het kost geen drol meer, als je het een beetje uitkient. En daar zit ‘m een deel van het probleem; vliegen is belachelijk goedkoop geworden. De prijs van een ticket staat in geen verhouding tot de maatschappelijke kosten. Alleen een vorm van regulering kan een eind maken aan de uitwassen in het vliegen.

De Helios, een vliegende vleugel voorzien van zonnepanelen, is recordhouder hoogvliegen.Geen straaljager of luchtballon is ooit zo hoog gekomen. De door Nasa gebouwde Helios bereikte in augustus 2001 boven Hawaï een hoogte van meer dan 30 kilometer.





Multi stedentrip
Een voorbeeld. Enkele handige studiemaatjes van een van mijn dochters hebben afgelopen maand een stedentrip gemaakt. Dat wil zeggen, een multi stedentrip. In drie weken acht steden. Met Eindhoven als vertrekpunt vlogen ze met verschillende prijsvechters naar Praag en vervolgens naar Rome, Brussel, Stockholm, Berlijn, Londen en Katiwice (Polen). En dat voor een totale prijs van € 191,45! Voor de prijs hoef je het niet te laten! Ik heb even aan dit reisje gerekend. Bij elkaar hebben ze 8060 km afgelegd. De CO2 emissie die hierbij aan de individuele reiziger toegeschreven kan worden ligt tussen de 3 en 4 ton. Dat is, afgezet tegen de totale jaarlijkse CO2 uitstoot van een gemiddeld gezin in Nederland - 9 ton – heel fors.

Lastiger is het om de maatschappelijke kosten in beeld te brengen. Het is de laatste maanden sowieso bijna een taboe geworden om extreme weersomstandigheden (overstromingen in Pakistan, China en Midden Europa) in verband te brengen met de mondiale klimaatverandering. Maar de relatie tussen CO2 emissies en klimaatverandering blijft onverminderd hard. Die 3 of 4 ton CO2 kun je natuurlijk vrijwillig compenseren; zo’n aflaat kost ongeveer € 50-60. Andere benadering: het kost de Nederlandse belastingbetaler ongeveer € 65 (aan subsidies en regelingen) om in Nederland de uitstoot van één ton CO2 te vermijden. Voor die drie ton is dat (€ 195) al meer dan de prijs van de vliegtuigtickets samen. Dat kan nooit houdbaar, sustainable of duurzaam zijn.

Nee, vliegen is niet duurzaam, ook al beleven we er individueel soms veel plezier aan. Het aloude sociale dilemma, de afweging van de individuele baten en de maatschappelijke kosten, is hier duidelijk in beeld gebracht. Maar welke ‘regeling’ kiezen we nu om de individuele keuzevrijheid wat in te perken? Voorlichting en bewustwording? Beprijzen? Toedelen van een individuele milieugebruiksruimte (persoonlijk CO2 quotum)? Mijn voorstel is om te beginnen bij het doorbereken van de maatschappelijke kosten aan de vliegtuigmaatschappijen. Vliegen wordt hiermee geen taboe, maar wel een stukje duurzamer.

Vliegen kan heel boeiend zijn. Mooie voorbeelden zijn de Helios en de QinetiQ, vliegtuigen op zonne-energie. Niet geschikt voor grote aantallen passagiers, maar wel fascinerende experimenten. Darwin zou het vast ook prachtig gevonden hebben.

Duurzaamheid bij Sail Amsterdam

Gisteren heb ik mezelf een dagje vrij gegeven om de Sail-In Parade te bekijken. Northern Light, dank voor jullie uitnodiging, de drank en de hapjes en het fantastische uitzicht van jullie balkon! Ondanks de vrije dag kon ik het toch niet laten op zoek te gaan naar de duurzame kant van dit evenement. Sail dankt natuurlijk haar bestaan aan de roemruchte tijden waarin de wind de enige krachtbron was om wereldzeeën te bevaren. Sail is één grote nostalgische ode aan die tijd, waarin we op grootse en ingenieuze wijze de wind in opbollende zeilen wisten te vangen en in stuwkracht om te zetten. Zeker als je bedenkt hoe smerig de stookolie van de moderne scheepvaart is, is het terugkijken en teruggrijpen op de oude windtechnologie interessant.

Tres Hombres Al in de trein werd ik op mijn zoektocht naar duurzaamheid op mijn wenken bediend met een verhaal in de Volkskrant over de sympathieke ‘Tres Hombres’; een door bevlogen idealisten gebouwd zeilend vrachtschip. Deze schoenerbrik van ruim 32 lang moet volgens de initiatiefnemers de start vormen van de nieuwe zeilende handelsvaart. Ze zien een markt voor wat ze ‘fair transport’ noemen. Ik lees dat ze net terug zijn uit Haïti, waar ze na een reis van 60 dagen hulpgoederen op de kant hebben gezet, met ruim 3000 flessen rum als retourvaart. Een mooi verhaal, een spookje bijna.

Ik denk dat de skysails (grote vliegerzeilen) iets meer kans maken om de scheepvaart ietsje minder smerig te maken, al gaat die ontwikkeling ook niet erg hard. Een deel van de echte oplossing zit ‘m natuurlijk in het niet meer verslepen van grote hoeveelheden ‘goederen’ die maar beter niet versleept kunnen worden. Denk aan de vele soorten afval die aan de andere kant van de wereld goedkoper gerecycled (of gedumpt) kunnen worden. Of aan het ketenvervoer van halffabricaten. Goed voor de statistieken van havens, maar het heeft niets met duurzaamheid te maken, alleen met de’ P’ van profit.

EcolutionEn natuurlijk was daar onze nationale duurzame knuffelbeer Wubbo. Ook die kon op Sail niet ontbreken. Ockels wist met zijn Ecolution weer handig in de schijnwerpers van de media te manoeuvreren. De Ecolution is onder meer uitgerust met twee onderwater generatoren die met een schroef worden aangedreven als het schip op zeil vaart. De in accu’s opgeslagen energie is voldoende voor alle luxe voorzieningen aan boord. Dit lijkt mij een aardige oplossing voor grotere zeilende jachten maar niet voor de vrachtvaart.

Zonneboot Race
Ik had voor de gelegenheid mijn zwarte poloshirt aangetrokken met de opdruk voor de Dutch Open Solarboat Challenge. Samen met anderen heb ik in 2005 in Zeeland voor het eerst in Nederland een zonnebootrace voor kleine bemande vaartuigen georganiseerd. Sindsdien heeft deze nieuwe tak van sport zich heel aardig ontwikkeld. In 2005 haalden de eerste zonnebootjes een snelheid van 6 à 7 km per uur. Dit jaar haalden de toppers onder de deelnemers aan de Frisian Solar Challenge een gemiddelde dat ruim boven de 20 km per uur lag. Een snelle leercurve!
Of zonne-energie ook een oplossing biedt voor de vrachtvaart? Voor de energievoorziening aan boord wel, maar voor de voortstuwing is het minder geschikt. Daarvoor is het vermogen te klein en de vrachten te zwaar. Het is ook doodzonde om zonne-energie in te zetten om oud papier vanuit Rotterdam naar Shanghai te vervoeren.

Herstel van ‘oude economie’ helemaal niet duurzaam

Aan het begin van de huidige financiële en economische crisis heerste er een zeker optimisme.
Volksorakel J.Cruijff zei het al: “Elk nadeel heb ze voordeel”. Deze wijsheid leek ook van toepassing op de crisis in de bankwereld. Het failliet van de ‘oude economie’ leek voldoende aangetoond met het aan het licht komen van de grootste uitwassen. Het einde van het ‘Grote Graaien’ vormde een historisch markeerpunt voor een fundamentele ommekeer. De financiële crisis opende de deur voor een duurzame toekomst en de aanpak van het klimaatvraagstuk. Zo leek het.

Het warme pleidooi van internationale en nationale duurzaamheiddenkers en morele leiders om de financiële crisis te gebruiken voor een grondige herbezinning op de aard van onze economische orde vond brede weerklank; niet meer herstellen wat was, maar ruimte maken voor een nieuwe economische orde waarin mondiale rechtvaardiging en duurzaamheid voorop staan. De crisis betekende een kans die met alle handen aangegrepen moest worden.

Nu, zo’n anderhalf jaar later, is er niets meer over van dit optimisme. Het herstel van de economie,tot uitdrukking komend in de groeicijfers van de Rotterdamse haven en de ‘mooie’ kwartaalcijfers van de leidende bedrijven, wordt alom met gejuich ontvangen. Er zijn alleen nog wat zorgen over de zuinigheid van de consument. Maar ook dat lijkt een kwestie van tijd. Mogelijk komt er nog een tweede dip, maar die zal minder diep zijn dan de eerste. Het herstel van de oude economie is een feit.

Het is opvallend hoe weinig aandacht er nu nog is voor alle pleidooien om definitief af te rekenen met een failliet economisch systeem. Het systeem was ziek en blijft ziek, ook al herstelt het zich. Nog meer dan voor de crisis lijkt echte duurzaamheid weer een marginaal verschijnsel te worden.

Duurzaam duurt het langst!

Nu nog een blog beginnen over duurzame ontwikkeling?
En dat terwijl het gebruik van het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ door zo langzamerhand iedereen gemeden wordt als de pest omdat het uitgehold, opgerekt en misbruikt is? Zo dat niemand meer weet wat je precies bedoelt, zonder te weten wie het zegt, in welke context en met welk belang.

Zo lang er geen beter alternatief is houd ik er aan vast en blijf het gebruik van het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ ook verdedigen. Al moet misbruik wel worden bestraft. Dat lijkt mij in ieder geval een dankbare taak voor dit blog.

Nog steeds kan ik goed uit de voeten met de definitie uit het Brundlandt rapport (Our Common Future, 1987). Uiteindelijk gaat het bij duurzame ontwikkeling om een verdelingsvraagstuk. Duurzame ontwikkeling is daarmee vooral een moreel vraagstuk. Wat hebben we voor anderen (elders op de wereld, latere generaties) over?